Անդրե Մորուա «Մանուշակներ ամեն չորեքշաբթի»

Ջենի Սորբյեն առաջին մրցանակով ավարտեց կոնսերվատորիան և անմիջապես հրավիրվեց հայտնի Ֆրանցեզիայի կոմեդիայի թատրոն։ Դերասանուհու տաղանդի, փայլուն կրթության, գեղեցկության շնորհիվ նա շատ շուտով դարձավ թատրոնի առաջատար դերասանուհիներից մեկը։ Ներկայացման հաջորդ օրը՝ չորեքշաբթի, սպասավորը նրան նվիրեց մանուշակների փունջ երկու սուսի համար։ Բեռնակիրն ասաց, որ ծաղիկները բերել է Պոլիտեխնիկական դպրոցի սև համազգեստով մի ուսանող։ Ուսանողը մանուշակների ծաղկեփնջեր էր բերում ամեն չորեքշաբթի, երբ Պոլիտեխնիկի ուսանողները դասեր չէին ունենում։ Սա շարունակվեց վեց ամիս: Հաջորդ չորեքշաբթի Ջենին որոշեց հանդիպել իր հայցվորին ներկայացման ընդմիջման ժամանակ, բայց նա չներկայացավ։ Իսկ հաջորդ չորեքշաբթի չկար ոչ աշակերտ, ոչ մանուշակ։ Ջենին թատրոնի հետ մեկնել է հյուրախաղերի, որը մեծ հաջողություն է ունեցել։ Մեկ տարի անց նա ընդունեց գնդապետ Ժենևրիեին նրա խնդրանքով։ Նա եկել էր սեւ կոստյումով։ Գնդապետն ասաց, որ սգում է երկու ամիս առաջ Մադագասկարում սպանված լեյտենանտ որդուն՝ Անդրեին: Նույն ուսանողն էր, ով ամեն չորեքշաբթի մանուշակների փունջ էր բերում: Գնդապետը նրան հանձնեց նամակների մի ամբողջ փաթեթ, որոնք այդպես էլ չուղարկվեցին: Պոլիտեխնիկական դպրոցն ավարտելուց անմիջապես հետո Անդրեն խնդրեց իրեն ուղարկել Մադագասկար։ Նա քրոջն ասաց, որ կա՛մ բաժանումն իրեն կբուժի անհույս կրքից, կա՛մ ինչ-որ սխրանք կանի, և հետո… Ամեն չորեքշաբթի Ժենյան գնում է Մոնպառնասի գերեզմանատուն և մանուշակների մի փունջ բերում իրեն անծանոթ լեյտենանտի գերեզման։

Հավաքից հավաք

Արատես

Գործնական քերականություն

ՉՀԻՇԵԻ ՔԵԶ 

Հեռանայի, հեռանայի,
Մոռանալով մոռանայի,
Չհիշեի քեզ:
Ծովն ընկնեի խելքիս ձեռից,
Ակունքներից և ափերից
Փախած գետի պես:

Եվ ջրերում դառն ու անհուն
Կորցնեի տոհմ ու անուն,
Ու կորչեի ես…
Թեկուզ բախտից գոհանայի,
Բայց ինձ ծովից գողանայի,
Նորից տայի քեզ:

Այս բանաստեղծությունում խոսում է իր սիրած էակի մասին, ում ուզում էր մոռանալ, բայց կարծես թե չեր կարողանում։

ԼԵՎ ՕԶԵՐՈՎ` ՆԱՄԱԿ ՀԱՄՈ ՍԱՀՅԱՆԻՆ 

Օզերովը այս նամակում նշում է որ Սահյանը խոսքի նկարիչ է և գույների վարպետ։ Սահյանի տաղանդն ու վարպետությունն էր ստիպում Լեվին կարդալ և հետևել նրա ստեղծագործությունները։

…Պոեզիան: Ձեր պոեզիան, Համո Սահյան, ինձ` ընթերցողիս հետ անձնական խոր կապի տպավորություն է  թողնումՉիմանալով քնարերգուի անկետային տվյալները` ես ամեն ինչ, կամ էլ գրեթե ամեն ինչ գիտեմ նրա հոգեկան աշխարհի մասին: Տաղանդի ուժով և վարպետությամբ Դուք ինձ ստիպում եք հետևել Ձեր հոգեկան աշխարհին: Մենք նստած ենք դեմ  դիմաց և զրուցում ենք: Մեջտեղում` մեր միջև, Ձեր  գիրքն է:

    …Համո Սահյան, հասկացեք իմ ուրախությունը և սրտնեղությունը: Դուք գրել եք բանաստեղծություններ, որոնք ես պետք է գրեի:

   …Դուք վերցնում եք առօրեական փաստը, արտաքինից ոչնչով աչքի չընկնող փաստ, որի կողքով անտարբեր կանցնեն շատերը: Դրա հետ > բան եք անում, որից հետո փաստը ներկայանում է կերպարանափոխված: Ես կավելացնեմ  նաև` ոգեշնչված: Դուք այն գուրգուրանքով պահել եք Ձեր սրտի մեջ, շփել եք ձեռքերով, տաքացրել: Քար: Եզ: Քարափ: Մասրենի: Թռչուն: Ամպ: Արևմուտ: Ճանապարհ: Երգ: Այգաբաց: Ես դիտմամբ եմ առանձնացնում այս գոյականները: Դուք վերցնում եք դրանք իբրև բնության պարգև: Եվ սովորական առարկայի մեջ բացում եք նրա աշխարհը: Բայց առարկայի աշխարհը չէր բացվի, եթե միաժամանակ չբացվեր Ձեր աշխարհը, պոեզիայի աշխարհը:…Քարափը շնչավորված է, իսկ մարդը հավերժացվել, դարձել է նույն ինքը բնությունը, ձուլվել նրա հետ:

     …Ինձ հմայեց Ձեր Խաչիպապ պապը: Ինչպիսի ծերունի: Ինչպիսի հարազատությամբ է  մարմնավորել ժողովրդի գծերը: Ամեն ինչի վարպետ, նա ստեղծվել է բնության կողմից, որպեսզի կատարելով իր բոլոր  բարի գործերը, նորից ձուլվի բնությանը …Դուք քնարերգության մեջ որմնանկար եք արել: Այժմ ես այնպես եմ ծանոթ Խաչիպապին, որ  եթե հանդիպեի նրան փողոցում /իսկ նա ժողովրդի մեջ միշտ էլ կենդանի է, քանի որ հենց ինքը ժողովուրդն է/, կբարևեի և կխոնարհվեի նրա առաջ: Մինչև գետին կխոնարհվեի, որովհետև նա ինքը Հայաստանն է:

     Դուք խոսքի նկարիչ եք: Բնանկարի մեջ Դուք կարողանում եք տալ դիմանկար, դիմանկարի մեջ` բնանկար: >: Այստեղ բնանկարը և խմբանկարը  /մայրը և երեխաները օրորոցում/  ձուլվում են իրար:

     Խոսելով կտավի մասին` ես պետք է խոսեմ նաև գույների մասին: Դուք գույների վարպետ եք: Ձեր ներկապնակի շռայլությունը պետք է զգա յուրաքանչյուր անկանխակալ մարդ: Քամին Ձեր մի բանաստեղծության մեջ նախ կանաչ է, ինչպես Լորկայի մոտ, հետո` կարմիր, հետո` դեղին, իսկ հետո` սպիտակ: Քամիների մի ամբողջ գամմա: Եվ դա խաղ չէ: Ձեր քամին կապույտ է/այնուամենայնիվ, կապույտը Ձեր սիրած գույնն է/:

     …Կարդալով Ձեզ` ես ուրախացա, որ Հայաստանում, տաղանդներով աներևակայելիորեն հարուստ Հայաստանում կա այնպիսի բանաստեղծ, ինչպիսին Դուք եք:

     Կարդալով Ձեր գիրքը` ես շատ անգամներ թաքուն մտածել եմ.>:

Ուր որ նայում եմ, քարե բարձունք է, 

Ուր որ նայում եմ, քարե բարձունք է,
Քարե արցունք է, քարե ժպիտ,
Քարե սարսուռ, է ու քարե սունկ է,
Քարե ծաղկունքի քնքշանք է բիրտ։

Քարերի վրա քարե վագրեր են,
Ուր-որ է պիտի պատռեն իրար։
Քարե երգեր են, քարե վանքեր են,
Քարե հավքեր են քիվերն ի վար։

Քարե մրրիկ է ու քարե բուք է,
Քարե բողոք է ու քարե բերդ,
Քարե շեփոր է, քարե թմբուկ է,
Քարե թափոր է, քարերի երթ…

Քարե ընդվզում, քարե տանջանք է,
Քարե ավար է, առևանգում…
Քարե զարմանք է ու զարհուրանք է,
Քարե թռիչք է, քարե անկում։

Քարե ամպրոպ է ու ծիածան է,
Քարե լծկան է ու քարե մաճ.
Քարե մագաղաթ, քարե մատյան է,
Քարե խորհուրդ է ու քարե խաչ։

Մեր բաժին աստված, քո սիրտն էլ քար էր,
Որ մեզ քարերը տվիր նվեր,
Բայց քո կյանքը կարճ, մերը երկար էր,
Ու երկարում է քարերն ի վեր։

Այս բանաստեղծությունը Հայաստանի բնապատկերն է։ Սահյանը նշում է որ ամեն ուր քար է, քարերի երկիր է Հայաստանը, ժողովուրդը ամուր և պինդ է քարերի նման, անգամ Աստծո սիրտն է քար, որ մեզ քարերն է բաժին հասել:

Իմ ստվերը

Ես ունեմ մի փոքրիկ ստվեր, որ գալիս ու գնում է ինձ հետ,

Եվ ինչ օգուտ կարող է լինել, ես այլևս չեմ տեսնում:

 Նա կրունկից գլուխ շատ, շատ նման է ինձ;

 Եվ ես տեսնում եմ, որ նա ցատկում է իմ առջև, երբ ես ցատկում եմ իմ մահճակալը:

Նրա մեջ ծիծաղելին այն է, թե ինչպես է նա սիրում մեծանալ…

Ամենևին նման չէ պարկեշտ երեխաներին, որոնք միշտ շատ դանդաղ են ընթանում; 

Որովհետև երբեմն այն ավելի բարձր է թռչում, ինչպես ռետինե գնդակը,

և երբեմն այնքան քիչ է դառնում, որ ընդհանրապես գոյություն չունի:

Նա չի պատկերացնում, թե ինչպես պետք է երեխաները խաղան

և կարող է միայն խաբել ինձ ամեն կերպ: 

Նա այնքան մոտ է կանգնած ինձ, նա վախկոտ է, տեսնում եք; 

Ես պետք է ամաչեմ կառչել իմ դայակից, ինչպես այս ստվերն է կպչում ինձ: 

Մի առավոտ, շատ վաղ, արևածագից առաջ, ես վեր կացա և գտա փայլուն ցող յուրաքանչյուր գորտնուկի վրա. 

Բայց իմ ծույլ ստվերը, ինչպես սնոտի քունը, մնաց տանը իմ հետևում և հանգիստ քնեց անկողնում:

https://www.poetryfoundation.org/poems/43196/my-shadow

Նա քայլում է գեղեցկության մեջ 

Նա քայլում է գեղեցկության մեջ,

ինչպես անամպ հողերի և աստղազարդ երկնքի գիշերը. 

Եվ խավարի և լույսի բոլոր լավագույնները

հանդիպեք նրա կերպարանքով և աչքերով. 

Այսպես զիջեց այս քնքուշ լույսին,

որ երկինքն անճաշակ օր ժխտեց:

Մի երանգ ավել, մի շող պակաս,

Կիսով չափ վնասված է անանուն շնորհը,

որ օրորվում է ամեն սև հյուսի մեջ,

Կամ մեղմորեն լուսավորում է նրա դեմքը. 

Որտեղ մտքերը հանդարտ քաղցր արտահայտվում են,

Ինչ մաքուր, որքան հարազատ է նրանց կացարանը:

Եվ այդ այտին և այդ ճակատին Այնքան փափուկ,

այնքան հանգիստ, բայց պերճախոս ժպիտներ,

որոնք հաղթում են, երանգներ, որոնք փայլում են,

Բայց պատմիր բարության մեջ անցկացրած օրերի մասին

Միտքը խաղաղության մեջ գտնվող ամեն ինչի հետ,

ում սերն անմեղ է:

https://www.poetryfoundation.org/poems/43844/she-walks-in-beauty

ՉԱՐԵՆՑԻ ՆԱՄԱԿԸ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻՆ 

«Ամենասիրելի Հովհ. Թումանյան

Խորապես ցավում եմ, որ հնարավորություն չունեմ անցնել Ձեզ մոտ և 

ամենախորին հարգանքներս բերել Ձեզ, մեր խոսքի ամենամեծ վարպետին, մեր ամենասիրելի պոետին: Այսօր ժամը չորսին ես Ալեքսանդր Ֆեոդորովիչի հետ մեկնում եմ Երևան: Գնում եմ մեր երկիրը, խորապես համոզված լինելով, որ միմիայն այնտեղ, մեր հայրենի եզերքումմենք պիտի հնարավորություն ունենանք ստեղծելու մեր կուլտուրան, մեր գրական կուլտուրան, որը պետք է բխի Ձեր ստեղծագործության` որպես տեղական ստեղծագործության տրադիցիաներից: Դառը սրտով գնում եմ այստեղից, ցավելով, որ հնարավորություն չունեմ Ձեզ մոտ լինելու և հետևելու Ձեր ամոքմանը, նաիրյան խոսքի ավագ նահապետի ամոքմանը, որից դեռ այնքան իմաստուն և այնքան լիքը սպասումներ ունի հայրենի եզերքը:

Սիրելի Թումանյան, ես խորապես հավատում եմ, որ Դուք կառողջանաք , կկազդուրվեք և կնվիրեք մեզ Ձեր «Հազարան բլբուլը», որի մասին լսել եմ ես մանկությունից և սրտատրոփ սպասում եմ կատարմանը: Ընդունեցեք իմ ` Ձեր կրտսերագույն աշակերտի ամենաջերմ հարգանքները, հավատացած եղեք, որ ես Երևանում սրտատրոփ պիտի սպասեմ Ձեր վերադառնալուն և պիտի գամ Թիֆլիս` իմ անհուն ակնածանքը բերելու Ձեր վաստակած և իմաստուն կյանքին, որ նվիրել է հայրենի եզերքին այնքան «շռայլ» ձեռքով հոգեկան բարիքներ ու գանձեր:

Նորից և նորից ցանկանում եմ Ձեզ լիակատար առողջություն:

Համբուրում եմ Ձեր վաստակած ձեռքը:

Ձեր` Եղիշե Չարենց

Մոսկվա, 1 հունվարի 1923 թ.»:

Այս նամակով Չարենցը ուզում էր մխիթարել Թումանյանին քանի որ նա վատառոջ էր։ Չարենցը շատ էր ցանկանում գալ և տեսնել նրան, բայց գործուղման պատճառով չէր կարող։

Create your website with WordPress.com
Get started